در طوف حریمش ز فنا جامه احرام
کردیم که این جامه به تن دوختنی نیست
حكمت احرام آن است كه وقتى زائر به میقات مىرسد، در ذهن خویش صورت اقدام براى ورود به حرم الهى و مراعات محرمات و حرمت نهادن به اوامر خدا را ترسیم كند و همه اعمال را با همین نیت و ذهنیت انجام دهد. براى این كه احساس در جان زائر اثر عمیق بگذارد، خواسته شده كه وضع ظاهرى خویش را كه نمودار شئون دنیوى و حالت اهل دنیاست تغییر دهد و لباس آخرت بپوشد و شبیه آنان گردد كه با مرگ، به آخرت قدم مىگذارند و از جامههاى دنیوى عریان مىشوند. این حالت، خشوع او در پیشگاه خدا و قطع وابستگى به جلوههاى دنیوى را در پى دارد.
احرام بمثابه تكبيرةالاحرام در نماز است؛ مانند نمازگزار بايد از همه چيز رخ برتابد و تنها متوجه خدا شود و آنچه بر او حرام است را مرتكب نشود و خانه دل را كه حريم خلوت اوست، از اغيار تهى گرداند. وقتی که احرام می بندیم، هر آنچه خداوند حرام کرده است، بر خود حرام می کنیم و متعهد می شویم که در مرز حرام راه نرویم.
فریضههایى چون روزه، نماز، خمس، زكات و جهاد، با همه مفاهیمش، به نحوى در دل حج نهفته است. احرام، آغاز پایبندى به انجام فرمان نسبت به امساك هایى است كه در طول حج خواهد داشت.
احرام، محرِم را با دیگران همسان مىسازد و امتیازات و مرزهاى تشخّص و نمودهاى برترى را از میان برمىدارد و همگان را یكسان در پیشگاه خدا به تكرار شعار واحد مىكشاند.
(نگرشی بر اسرار معنوی حج مجله میقات حج شماره ٣٦ و ١٣، محمد تقی رهبر،جواد محدّثى)
ثم اغتسل بماء التوبة الخالصة من الذنوب و البس كسوة الصدق و الصفا و الخضوع و الخشوع و احرم عن كل شىء يمنعك عن ذكر اللَّه عزوجل و يحجبك عن طاعته
امام صادق (علیه السلام): آنگاه با آب توبه خالصانه از گناهان غسل كن و جامه صدق و صفا بپوش و از آنچه مانع ذكر خداوند بزرگ است و تو را از طاعت او محجوب مى گرداند، احرام بند.
امام در اين سخن اشاره مى فرمايد كه غسل تنها شستشوى تن و احرام، فقط پوشيدن جامه مخصوص نيست كه اين آسان است، بلكه راز معنوى غسل، پيرايش درون و تصفيه قلب و روان از گناهانى است كه نفس را تيره مى سازد و حجاب چهره جان مى شود و اين به توبه خالص و انابه به خدا و پشيمانى از معاصى و تصميم بر ترك گناه در آينده محقق مى شود. معنای غسل احرام این است که گناهان گذشته را با آب توبه شستشو می دهد.
تن از آلایش هر رنگ بشو همچو مسیح
تا ببینی که در این خم همه همرنگ همیم
إنَّما اُمِروا بالإحْرامِ ليَخْشَعوا قَبلَ دُخولِهِم حَرَمَ اللَّهِ وأمْنَهُ ، ولِئلّا يَلْهوا ويَشْتَغِلوا بشَيءٍ مِن اُمورِ الدُّنيا وزِينتِها ولَذّاتِها، ويكونوا جادِّينَ فيما هُم فيهِ ، قاصِدينَ نَحْوَهُ ، مُقْبِلينَ علَيهِ بِكُلِّيَّتِهِم
امام رضا )عليه السلام(: از آن رو مردم به احرام بستن فرمان داده شدهاند كه پيش از وارد شدن به حرم خدا و حوزه امنيّت او دلهايشان خاشع گردد و به هيچ چيز از امور دنيا و زيورها ولذّت هاى آن دل نبندند و در آن حال و وضعى كه دارند جدّى و كوشا باشند و آهنگ او كنند و با تمام وجود ، رو به سوى او آورند. )منتخب میزان الحکمه (
خداوند زائران خانه اش را به یک چشم می نگرد، پس اینجا و در کنار خانه خدا همه باید یکرنگ و یک لباس باشند تا کسی به دیگری به دیده تکبر و فخر ننگرد. اینجا باید سپید پوشید تا فهمید که هیچ رنگی بجز رنگ ایمان و اخلاص مورد قبول پروردگار نیست و خداوند به ظاهر و لباس کسی نگاه نمی کند، بلکه به قلب و دل آدمی می نگرد.
نخستين واجب از مناسك حج و عمره، محرم شدن در ميقات٭ است كه بطور معمول با غسل مستحبى انجام مى شود و بيرون شدن از لباس معمولى يعنى لباس تشخّص و نشان دار، و پوشيدن دو قطعه پارچه ساده بى نام و نشان با نيت و گفتن تلبيه.
وقتی زائر لباس دوخته را از تن در می آورد، یعنی لباس معصیت را از خود دور می کند و با بدن و جامۀ سپید و پاک احرام به حریم الهی پا می گذارد.
میقات = مکان هایی که برای احرام مشخص شده اند: مسجد شجره (منطقه ذو الحلیفه) نزدیک مدینه برای زائران مسیر مدینه به مکه / جُحفه برای زائران مسیر جده (و سوریه و لبنان) به مکه / وادی عتیق برای زائران عراق به مکه / قرن المنازل برای زائران طائف به مکه / یلَملَم برای زائران یمن به مکه
(نگرشی بر اسرار معنوی حج مجله میقات حج شماره ٣٦ و ١٣، محمد تقی رهبر،جواد محدّثى؛ عرفان حج، آیت الله جوادی آملی)